Baskıda Taşma Payı ve Kesim Payı Nedir?

Taşma payı, kesim çizgisi ve güvenli alanın ne olduğunu, ölçü hesabını örnek tablolarla ve bıçaklı kesim ile büyük işlerde değişen payları anlatıyoruz.

Kollu kesim makinesiyle kırmızı bir kâğıdın kenarını kesen el
Fotoğraf: Immo Wegmann, Unsplash
İçindekiler
  1. Üç kavram: kesim çizgisi, taşma payı, güvenli alan
  2. Taşma payı neden gerekli?
  3. Örnek hesap: 85×55 mm kartvizit
  4. İnce çerçeve riski
  5. Sık yapılan hatalar
  6. Büyük işlerde ve bıçaklı kesimde paylar değişir
  7. Programlarda taşma payı ayarı
  8. Sık Sorulan Sorular

Taşma payı nedir sorusunun kısa cevabı şu: kenara kadar uzanan zemin, fotoğraf veya renk bloklarının kesim çizgisinin dışına doğru uzatıldığı ek alandır; baskıda yaygın değer her kenardan 3 mm'dir. Kesim işleminde küçük bir sapma her zaman olasıdır. Taşma payı yoksa bıçak biraz içeriden ya da dışarıdan geçtiğinde kenarda ince beyaz bir şerit kalır. Taşma payı bu beyaz kenarı, güvenli alan ise metinlerin kesilmesini önler.

Üç kavram: kesim çizgisi, taşma payı, güvenli alan

AlanTanımYaygın değerBuraya ne konur?
Kesim çizgisi (net ölçü)Ürünün kesildikten sonraki son ölçüsüÜrüne göre, ör. 85×55 mmTasarımın çerçevesi
Taşma payıKesim çizgisinin dışında kalan, kesilip atılacak şeritHer kenardan 3 mmYalnızca kenara uzanan zemin ve görselin devamı
Güvenli alanKesim çizgisinin içinde, kesimden etkilenmeyecek bölgeKesimden 3–5 mm içerideMetin, logo, telefon, QR kod gibi önemli öğeler

"Kesim payı" ne anlama gelir?

Sektörde terimler tam oturmuş değildir. "Kesim payı" kimi zaman taşma payıyla eş anlamlı kullanılır, kimi zaman kesim makinesinin hata toleransını ya da güvenli alanı anlatır. Yanlış anlaşılmayı önlemek için matbaaya iki soruyu açıkça sorun: "Taşma payı her kenardan kaç mm olmalı?" ve "Metinleri kesim çizgisinden en az kaç mm içeride tutmalıyım?"

Taşma payı neden gerekli?

Baskı işleri çoğunlukla büyük tabakalara birden fazla kopya halinde basılır, ardından desteler halinde giyotinle kesilir. Destedeki tabakalar arasında küçük kaymalar olur, kâğıt nemle hafifçe genleşip büzülür, baskı ile kesim arasındaki hizalama milimetrenin altında da olsa oynar. Bu oynama, kesim çizgisine tam oturan bir tasarımı pratikte imkânsız kılar. Taşma payı, bıçak nereden geçerse geçsin altında renk bulunmasını sağlar.

İzmir gibi nemin mevsime göre belirgin değiştiği kıyı şehirlerinde kâğıdın boyut değiştirme eğilimi bu oynamayı artırabilir; taşma payını "isteğe bağlı" bir ayrıntı olarak görmemek gerekir.

Örnek hesap: 85×55 mm kartvizit

Türkiye'de yaygın kartvizit ölçüsü 85×55 mm'dir. 3 mm taşma payı ve 3 mm güvenli alanla:

  • Doküman (taşma dâhil): 85 + 3 + 3 = 91 mm genişlik, 55 + 3 + 3 = 61 mm yükseklik
  • Güvenli alan: 85 − 6 = 79 mm genişlik, 55 − 6 = 49 mm yükseklik

Yani zemin 91×61 mm'lik alanın tamamını doldurmalı, yazılar ise ortadaki 79×49 mm'lik bölgenin içinde kalmalıdır. Kartvizitte ölçü ve kâğıt seçimi için kartvizit baskı rehberi yazısına bakabilirsiniz.

Yaygın ölçüler için hızlı tablo (3 mm taşma ve 3 mm güvenli alan varsayımıyla):

ÜrünNet ölçü (mm)Taşma dâhil doküman (mm)Güvenli alan (mm)
Kartvizit85×5591×6179×49
Kartvizit (alternatif)90×5096×5684×44
A6 el ilanı105×148111×15499×142
A5148×210154×216142×204
DL broşür veya davetiye99×210105×21693×204
A4210×297216×303204×291
A3 afiş297×420303×426291×414

Katlamalı broşürlerde taşma payı yalnızca dış kenarlarda gerekir; kırım çizgileri sayfanın içinde kalır. Üç kanatlı broşürde içe kapanan kanadın biraz dar tutulması gibi ayrıntılar broşür baskı türleri ve kâğıt seçimi yazısında.

İnce çerçeve riski

Kenara yakın ve kesim çizgisine paralel ince bir çerçeve, en riskli tasarım tercihlerinden biridir. Kesim bir yöne çok az kaysa bile çerçeve bir kenarda kalın, karşı kenarda ince görünür; göz bu asimetriyi hemen fark eder. Çerçeve kullanmak istiyorsanız şu seçeneklerden birini tercih edin:

  • Çerçeveyi kesim çizgisinden belirgin biçimde içeride (en az 4–5 mm) ve yeterince kalın tutun.
  • İnce çerçeve yerine taşma alanına uzanan geniş bir renkli kenar kullanın.
  • Çerçeveden vazgeçip geniş beyaz boşlukla çalışın.

Sık yapılan hatalar

  1. Taşma alanını boş bırakmak: Dokümanı 91×61 mm açıp zemini 85×55 mm'de bırakmak taşma payı vermek sayılmaz; renk taşma çizgisine kadar uzanmalıdır.
  2. Taşmasız dosyayı matbaaya bırakmak: Taşma payı olmayan dosyayı matbaa ya biraz büyütür (kenara yakın öğeler kesilir) ya da kenarları uzatarak tamamlar; sonuç sizin kontrolünüzde olmaz.
  3. Payı iki kez eklemek: Dokümanı 91×61 mm açıp programdan bir de 3 mm taşma ayarı vermek, PDF'in 97×67 mm çıkmasına ve ölçünün kaymasına yol açar. Doküman net ölçüde, taşma ayrı ayarda olmalıdır.
  4. PDF'e taşmayı dâhil etmemek: Tasarımdaki taşma, dışa aktarırken taşmayı dâhil etme seçeneği işaretlenmezse kaybolur.
  5. Önemli öğeyi kenara dayamak: Kenardan 1–2 mm içerideki telefon numarası veya web adresi kesimde kırpılabilir.
  6. Görseli orantısız germek: Fotoğrafı taşma alanına uzatırken yalnızca bir yönde germek yerine orantılı büyütün ya da kenarını genişletin.

Büyük işlerde ve bıçaklı kesimde paylar değişir

Afiş, branda ve roll-up

Geniş format işlerde payları ürün ve son işlem belirler. Kuşgözü takılacak brandalarda delikler için kenar boşluğu, kenarı katlanıp dikilecek brandalarda katlama payı, roll-up'larda ise alt kısmın kasete gireceği bölüm için ek alan istenir. Bu değerler birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir; mutlaka üreticinin şablonunu isteyin. Büyük ebatlarda ölçü ve çözünürlük seçimi afiş baskısında ebat ve çözünürlük yazısında.

Bıçakla (kesim kalıbı) kesilen işler

Etiket, sticker, kutu ve özel şekilli kartlar düz giyotinle değil, ürünün şekline göre hazırlanmış bir bıçakla ya da dijital kesim plotteriyle kesilir. Bu işlerde:

  • Kesim hattı, tasarımla aynı dosyada ama ayrı bir katmanda, spot renk olarak tanımlanmış ince bir çizgi halinde verilir. Bazı sistemler bu spot renge belirli bir ad verilmesini ister (ör. CutContour); adı matbaaya sorun.
  • Kesim hattının altındaki tasarımı delmemesi için bu çizgi üst baskı (overprint) ayarında olmalıdır.
  • Taşma payı genellikle 2–3 mm'dir; küçük ve kıvrımlı şekillerde matbaa daha fazlasını isteyebilir.
  • Yuvarlak köşeli ve iç bükey şekillerde güvenli alanı daha geniş tutun.

Kesim hattı hazırlığının ayrıntıları için sticker baskı rehberi yazısına bakabilirsiniz.

Tel dikişli kataloglarda sayfa kayması

Tel dikişte sayfalar iç içe katlandığı için ortadaki sayfalar dışa doğru biraz taşar ve kesimde dış kenarlarından daha fazla kırpılır. Bu kaymaya (creep) çok sayfalı ve kalın kâğıtlı kataloglarda daha sık rastlanır. Sayfa numarası ve metinleri dış kenardan normalden daha içeride tutun; matbaanın kaymayı tabaka yerleşiminde telafi edip etmediğini sorun. Ayrıntılar katalog baskı hazırlığı yazısında.

Programlarda taşma payı ayarı

  • InDesign, Illustrator, Affinity: Yeni belge oluştururken net ölçüyü ve taşma payını ayrı alanlara girin.
  • Photoshop: Ayrı bir taşma ayarı yoktur; tuvali doğrudan taşma dâhil ölçüde (ör. 91×61 mm) açın, kesim çizgisi ve güvenli alan için kılavuz çizgiler koyun.
  • Canva: Görünüm ayarlarından taşma payını görünür yapın, zeminleri bu alana uzatın ve PDF Baskı indirirken kesim işaretleri ve taşma seçeneğini işaretleyin.

Dışa aktarma ayarlarının tamamı için baskıya hazır PDF hazırlama rehberine bakın.

Sık Sorulan Sorular

Beyaz zeminli tasarımda taşma payı gerekir mi?

Kenara değen hiçbir renk veya görsel yoksa taşma alanına konacak bir şey de yoktur. Yine de dokümanı matbaanın istediği taşma dâhil ölçüde göndermek dosyanın iş akışında sorunsuz ilerlemesini sağlar. Sonradan kenara bir öğe eklemeye karar verirseniz de hazır olursunuz.

Matbaa 3 mm yerine farklı bir pay isterse ne yapmalıyım?

Bazı matbaalar 2 mm, bazıları 5 mm ister; bu, kesim ekipmanına ve ürüne bağlıdır. Tasarım net ölçüde olduğu için yalnızca programdaki taşma değerini değiştirmeniz yeterlidir. Biraz fazla taşma vermek genellikle sorun yaratmaz, yeter ki kesim işaretleri ve PDF'teki kesim kutusu (TrimBox) net ölçüyü doğru göstersin.

Taşma payını matbaa sonradan ekleyebilir mi?

Bazı matbaalar kenardaki pikselleri uzatarak ya da aynalayarak taşma oluşturabilir, ama bu her tasarımda düzgün sonuç vermez. Kenarda desen, metin veya yüz gibi öğeler varsa bozulma göze batar. En sağlıklı yol, taşma payını tasarım aşamasında sizin vermenizdir.

Kesim işaretleri baskıda görünür mü?

Hayır. Kesim işaretleri taşma alanının da dışında, kesilip atılan kâğıt kısmında kalır ve yalnızca kesimin nereden yapılacağını gösterir. İşaretlerin taşma alanına girmemesi için dışa aktarırken işaret kaydırmasını taşma payından küçük ayarlamayın.